กีฬาตะกร้อเป็นกีฬาที่มีเอกลักษณ์และได้รับความนิยมในไทยและหลายประเทศอาเซียน เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม และเมียนมา
ผู้เล่นต้องใช้ร่างกายส่วนต่างๆ เช่น เท้า เข่า ศีรษะ และลำตัว ในการควบคุมลูกข้ามตาข่าย โดยห้ามใช้มือ
บทความนี้จะอธิบายให้ชัดทีละส่วน ตั้งแต่ระบบเก่า ระบบใหม่ ไปจนถึงเหตุผลว่าทำไมต้องปรับการนับคะแนน
อ้างอิง: Sanook
ทำความรู้จักระบบคะแนนตะกร้อในภาพรวม
เมื่อพูดถึง ตะกร้อเล่นกี่แต้ม หลายคนอาจตอบไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับว่าจะอ้างอิงกติกายุคไหน แต่สิ่งที่เหมือนกันมาตลอดคือการแข่งขันใช้รูปแบบ ชนะ 2 ใน 3 เซต
กล่าวคือ ถ้าทีมหนึ่งชนะได้ 2 เซตก่อนก็จะเป็นผู้ชนะในแมตช์นั้นทันที โครงสร้างนี้ถูกใช้ทั้งในซีเกมส์ เอเชียนเกมส์ และรายการระดับโลกอื่นๆ เพื่อให้เกมมีจังหวะพลิกกลับและไม่สั้นจนเกินไป
ขนาดคะแนนต่อเซตในกติกาตะกร้อแบบเดิม
เดิมทีเมื่อตอบคำถามว่า ตะกร้อเล่นกี่แต้ม สำหรับการแข่งขันทีม 3 คนหรือ เรกู (Regu) คำตอบที่ใช้กันทั่วไปคือ เซตละ 21 แต้ม ซึ่งเป็นตัวเลขที่คนเรียนพลศึกษาและอ่านคู่มือเก่าคุ้นเคยกันดี
โครงสร้างคะแนนและการดิวซ์ในระบบเดิม
ในระบบนี้ การอธิบายว่า ตะกร้อแข่งกี่แต้ม ต้องรวมเงื่อนไขดิวซ์ด้วย แต่ละเซตเล่นถึง 21 แต้ม ทีมที่ถึงก่อนชนะ
หากเสมอ 20–20 จะเล่นต่อจนมีทีมหนึ่งนำห่าง 2 แต้ม เช่น 22–20 หรือ 23–21 และถ้าเสมอถึง 24–24 ใครทำได้ 25 แต้มก่อนจะชนะทันที ทำให้เพดานอยู่ที่ 25 แต้ม
ผลของระบบ 21 แต้มต่อรูปแบบการแข่งขัน
รูปแบบนี้ทำให้ช่วงท้ายเซตตั้งแต่ประมาณ 18 แต้มขึ้นไปเต็มไปด้วยความกดดัน เพราะทุกแต้มส่งผลต่อผลแพ้ชนะทันที
แต่ก็มีเสียงวิจารณ์ว่าทำให้เกมยาวและใช้พละกำลังมาก จึงกลายเป็นหนึ่งในเหตุผลสำคัญที่นำไปสู่การปรับลดแต้มต่อเซตในกติกาใหม่
การใช้ระบบ Rally Point ในกติกาเก่า
ในกติกาเดิม ตะกร้อเล่น 21 แต้มต่อเซต แต่ปัจจุบันใช้ระบบ Rally Point ทุกลูกที่เล่นจบจะมี 1 แต้มทันที ไม่ว่าฝ่ายเสิร์ฟหรือรับ ต่างจากระบบเก่าที่แต้มเกิดเฉพาะฝั่งเสิร์ฟ
กติกาใหม่
ตะกร้อแข่งกี่แต้มในช่วงปี 2023–2024 สหพันธ์ตะกร้อนานาชาติ (International Sepaktakraw Federation) ปรับกติกาใหม่ เปลี่ยนจากเซตละ 21 แต้มเป็น 15 แต้ม แต่ยังใช้ระบบชนะ 2 ใน 3 เซตเหมือนเดิม
หากเสมอ 14–14 ต้องเล่นต่อจนถึง 17 แต้ม ทำให้เพดานต่อเซตคือ 17 แต้ม จุดประสงค์คือทำให้เกมเร็วขึ้น กระชับขึ้น และลุ้นทุกแต้มมากกว่าเดิม
อ้างอิง: ไทยรัฐออนไลน์
ความหมายของแต้ม 14–14 และ 17 ในกติกาใหม่
ตัวเลข 17 หลังเสมอ 14–14 เกิดจากการเข้าสู่ช่วงดิวซ์เพื่อให้ตัดสินกันต่อ แต่ไม่ให้เกมยืดเยื้อ จึงกำหนดเพดานไว้ที่ 17 แต้มเพื่อความสมดุลระหว่างความลุ้นและเวลาแข่งขัน
จาก 14–14 จะเล่นต่อจนกว่าทีมใดถึง 17 ก่อน ผู้ชมควรจับตาช่วง 13–17 เพราะเป็นช่วงตัดสินเซตที่เข้มข้นที่สุด
เปรียบเทียบระหว่างระบบเก่าและใหม่
เพื่อตอบโจทย์คนที่ยังสับสนระหว่าง ตะกร้อเล่นกี่แต้ม แบบ 21 กับ 15 แต้ม ตารางนี้ จะช่วยให้เห็นภาพได้ชัดขึ้น
| รูปแบบ | แต้มต่อเซต | ดิวซ์สูงสุด | ระบบเซต | หมายเหตุ |
| กติกาเดิม | 21 | ถึง 25 แต้ม (24–24 แล้วใครได้ 25 ชนะ) | ชนะ 2 ใน 3 | ยังพบในคู่มือและการสอนพื้นฐาน |
| กติกาใหม่ | 15 | สูงสุด 17 แต้ม (เสมอ 14–14 เล่นต่อถึง 17) | ชนะ 2 ใน 3 | ใช้ในรายการที่ ISTAF และสมาคมไทยรับรอง |
ตำแหน่งผู้เล่นในเซปักตะกร้อ
ในทีมเซปักตะกร้อแบบ Regu จะมีผู้เล่นฝ่ายละ 3 คน โดยจะแบ่งออกเป็นตำแหน่งด้านหลัง 1 คน และด้านหน้า 2 คน ตามกติกาสากลที่กำหนดให้ทีมหนึ่งประกอบด้วยผู้เสิร์ฟหรือเทกอง และผู้เล่นด้านหน้าซ้าย–ขวา
อ้างอิง: kapook
ตัวเสิร์ฟหรือตำแหน่งหลัง
Tekong หรือ ตัวเสิร์ฟ คือผู้เล่นตำแหน่งหลังสุด ทำหน้าที่เสิร์ฟเปิดเกมทุกครั้ง
ความแม่นยำและความกดดันจากการเสิร์ฟมีผลโดยตรงต่อการทำแต้มในระบบ Rally Point เพราะการเสิร์ฟที่ดีสามารถเปลี่ยนจังหวะเกมและสร้างโอกาสขึ้นนำได้ตั้งแต่ต้นทันที
หน้าซ้ายหรือตัวชง
หน้าซ้าย หรือ “ตัวชง” คือผู้เล่นแนวหน้า ทำหน้าที่รับลูกแรกและเซตให้ตัวฟาดเข้าทำแต้ม มักถูกมองว่าเป็น “สมองของทีม” เพราะต้องอ่านเกมและควบคุมจังหวะให้ได้เปรียบ
หน้าขวาหรือตัวฟาด
หน้าขวา หรือ ตัวฟาด คือผู้เล่นที่ทำหน้าที่จบสกอร์ของทีมโดยตรง ใช้ทั้งลูกฟาด ลูกหยอด และโรลสไปก์เพื่อทำแต้มในแดนคู่แข่ง บทบาทนี้เป็นตัวสำคัญที่ขับเคลื่อนคะแนนของทีม
การเปลี่ยนผู้เล่น
การเปลี่ยนตัวผู้เล่นในเรกูจะมีกติกาชัดเจน เพื่อไม่ให้ทีมได้เปรียบเสียเปรียบเกินไป โดยหลักๆ คือเปลี่ยนได้เฉพาะตอนลูกตาย และจำกัดจำนวนครั้งต่อเซต
หลักการเปลี่ยนตัวในเรกู
กติกากำหนดว่าในแต่ละเซต ทีมสามารถเปลี่ยนตัวผู้เล่นได้สูงสุดไม่เกิน 2 ครั้ง โดยการเปลี่ยนตัวแต่ละครั้งจะต้องดำเนินการในช่วงที่ลูกไม่ได้อยู่ในการเล่น หรือในจังหวะลูกตายเท่านั้น
กล่าวคือห้ามทำการเปลี่ยนตัวในขณะที่เกมกำลังดำเนินอยู่หรือบอลยังอยู่ในการเล่น เพื่อให้การแข่งขันเป็นไปอย่างต่อเนื่องและเป็นธรรมตามกติกาที่กำหนดไว้
ผู้เล่นสำรองลงแล้ว กลับขึ้นมาได้ไหม
ตามกติกา ISTAF สามารถเปลี่ยนตัวได้ 2 ครั้งต่อ 1 เซต และสามารถสลับให้นักกีฬาคนเดิมกลับลงสนามได้อีกครั้งภายในเซตเดียวกัน หากยังไม่เกินโควตา
การเปลี่ยนตัวอาจทำทีละ 1 หรือ 2 คนก็ได้ แต่ทุกครั้งต้องได้รับอนุญาตจากผู้ตัดสินก่อนจึงจะมีผลอย่างเป็นทางการ
เงื่อนไขกรณีบาดเจ็บและผู้เล่นเหลือน้อยกว่า 3 คน
หากผู้เล่นบาดเจ็บจนเล่นต่อไม่ได้ และทีมยังมีสิทธิ์เปลี่ยนตัวเหลืออยู่ สามารถส่งตัวสำรองลงมาแทนได้ทันทีในช่วงลูกตาย
แต่ถ้าใช้สิทธิ์เปลี่ยนครบแล้ว และผู้เล่นเหลือน้อยกว่า 3 คนจากการบาดเจ็บหรือถูกใบแดง การแข่งขันในประเภทเรกูจะต้องยุติลงทันที
บทสรุป
ปัจจุบันตะกร้อเล่นเซตละ 15 แต้ม ระบบ Rally Point ชนะ 2 ใน 3 เซต หากเสมอ 14–14 จะเล่นต่อจนถึง 17 แต้ม ใครถึงก่อนชนะเซต ส่วนในอดีตใช้ 21 แต้มต่อเซต ดิวซ์ได้ถึง 25 แต้ม
การเปลี่ยนกติกานี้ทำให้เกมเร็วขึ้น กระชับขึ้น และสนุกขึ้น โดยทุกลูกมีคะแนนและมีผลต่อเกมทันที
