ตะกร้อเป็นกีฬาพื้นเมืองที่คนไทยรู้จักกันมาช้านาน แต่หลายคนอาจยังไม่รู้ว่าตะกร้อมีกี่ประเภท แต่ละแบบมีรูปแบบการเล่นและกติกาที่แตกต่างกันออกไปอย่างไร
บทความนี้จะพาทำความรู้จักกับประเภทของตะกร้อทุกชนิดอย่างครบถ้วนและเข้าใจง่าย
ภาพรวมของกีฬาตะกร้อ
ตะกร้อเป็นกีฬาพื้นบ้านของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น โดยใช้ลูกตะกร้อซึ่งทำจากหวายหรือวัสดุสังเคราะห์ นำมาสานเป็นทรงกลม มีความยืดหยุ่นและน้ำหนักเบา
สิ่งที่ทำให้ตะกร้อพิเศษกว่ากีฬาอื่นคือผู้เล่นสามารถใช้ทุกส่วนของร่างกาย ยกเว้นมือและแขน ในการควบคุมลูก ไม่ว่าจะเป็นเท้า เข่า ศอก หน้าอก หรือศีรษะ
อ้างอิง: Educatepark.com
ตะกร้อมีกี่ประเภท
ก่อนลงรายละเอียดแต่ละชนิด ตารางด้านล่างนี้ช่วยให้เห็นภาพรวมของประเภทของตะกร้อทั้งหมดได้อย่างรวดเร็ว
| ประเภท | ลักษณะการเล่นโดยย่อ | จำนวนผู้เล่น |
| ตะกร้อวงเล็ก | เดาะลูกในพื้นที่แคบ | 1–2 คน |
| ตะกร้อวงใหญ่ | เดาะลูกเป็นวง สนามใหญ่ขึ้น | หลายคนเป็นวงกลม |
| ตะกร้อเตะทน | แข่งเตะให้ทนที่สุด | ทีม |
| ตะกร้อพลิกแพลง | เตะท่าพลิกแพลงสวยงาม | 1 คนขึ้นไป |
| ตะกร้อชิงธง | แข่งชิงธงจากฝ่ายตรงข้าม | 2 ทีม |
| ตะกร้อลอดห่วง | เตะลูกให้ลอดห่วง | ทีม |
| ตะกร้อข้ามตาข่าย | ข้ามตาข่ายคล้ายวอลเลย์บอล | ทีม 3 คน |
| เซปักตะกร้อ | รูปแบบสากล แข่งขันระดับโลก | ทีม 3 คน |
ตะกร้อวงเล็ก
ตะกร้อวงเล็กเป็นจุดเริ่มต้นของการเล่นตะกร้อ ผู้เล่นเพียงคนเดียวหรือ 2 คนก็สามารถเล่นได้ โดยเตะหรือเดาะลูกให้ลอยอยู่ในอากาศด้วยส่วนต่างๆ ของร่างกาย เช่น เท้า เข่า ศอก และศีรษะ
สนามมีขนาดเล็ก เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2–3 เมตร ท่าที่นิยมได้แก่ ลูกแป ลูกหลังเท้า และลูกโหม่ง การเล่นแบบนี้เน้นความคล่องตัวและเทคนิคของผู้เล่นแต่ละคนเป็นหลัก
ตะกร้อวงใหญ่
ตะกร้อวงใหญ่มีลักษณะการเล่นคล้ายกับวงเล็ก แต่สนามใหญ่ขึ้นมากโดยมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 8–14 เมตร และรองรับผู้เล่นได้มากกว่า ผู้เล่นยืนเป็นวงกลม ส่งและรับลูกกันรอบวงโดยไม่ให้ลูกตกพื้น
กติกาหลักของทั้งสองประเภทนี้คือห้ามให้ลูกตกพื้นและห้ามใช้มือหรือแขนสัมผัสลูก ฝ่ายใดทำลูกตกหรือใช้มือก็ถือว่าแพ้ในรอบนั้น
อ้างอิง: pantip
ตะกร้อเตะทน
ตะกร้อเตะทนหรือตะกร้อวงเตะทน เป็นการแข่งขันเป็นทีม ทีมที่สามารถเตะลูกไปมาได้นานที่สุดโดยไม่ให้ลูกตกพื้นถือว่าชนะ
กติกาหลักคือห้ามใช้มือและแขน และลูกต้องไม่ตกพื้นตลอดช่วงเวลาการเล่น ทีมที่ทำลูกตกก่อนเป็นฝ่ายแพ้
อ้างอิง: Kumlungdee Broadcast
ตะกร้อพลิกแพลง
ตะกร้อพลิกแพลง หรือที่เรียกกันว่า การติดตะกร้อ เป็นการแสดงทักษะท่าทางการเตะที่สวยงามและซับซ้อน
ผู้เล่นต้องมีความชำนาญสูง เพราะแต่ละท่าต้องดัดแปลงจากท่าเตะพื้นฐานให้กลายเป็นท่าที่ยากและน่าประทับใจ
ในการแข่งขัน ผู้ตัดสินจะให้คะแนนตามความยากและความสวยงามของท่า คล้ายกับการให้คะแนนในกีฬาเชิงศิลปะอย่างยิมนาสติก
ตะกร้อชิงธง
ตะกร้อชิงธงเป็นการแข่งขันระหว่าง 2 ทีม โดยมีธงปักอยู่กลางสนาม เป้าหมายคือการพาลูกตะกร้อไปถึงธงและนำธงกลับมาฝั่งของตนให้ได้
ทีมที่ทำสำเร็จก่อนถือว่าชนะในรอบนั้น กติกาคือห้ามใช้มือจับลูกและห้ามขัดขวางฝ่ายตรงข้ามด้วยการสัมผัสร่างกาย
ตะกร้อลอดห่วง
ตะกร้อลอดห่วง หรือตะกร้อลอดบ่วง เป็นการเตะลูกให้ผ่านห่วงหรือบ่วงที่แขวนอยู่ในอากาศในระดับความสูงต่างๆ
ผู้เล่นต้องคำนวณทิศทางและแรงเตะให้แม่นยำเพื่อให้ลูกลอดผ่านห่วงได้สำเร็จ ทีมที่ทำได้มากครั้งกว่าภายในเวลาที่กำหนดเป็นผู้ชนะ
อ้างอิง: educatepark
ตะกร้อข้ามตาข่าย
ตะกร้อข้ามตาข่ายมีลักษณะคล้ายวอลเลย์บอล โดยแบ่งผู้เล่นออกเป็น 2 ฝ่าย คั่นด้วยตาข่ายกลางสนาม
ผู้เล่นแต่ละฝ่ายต้องเตะลูกข้ามตาข่ายไปยังฝั่งตรงข้ามโดยไม่ให้ลูกตกในแดนตัวเอง กติกาคือเตะลูกได้สูงสุด 3 ครั้งต่อฝ่ายก่อนส่งข้ามตาข่าย
เซปักตะกร้อ
เซปักตะกร้อเป็นกีฬาพื้นเมืองยอดนิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ผสมผสานทักษะของฟุตบอลและวอลเลย์บอลเข้าด้วยกัน
โดยชื่อ “เซปักตะกร้อ” มาจากการรวมคำของสองชาติ คือ “เซปัก” (ภาษามลายู แปลว่า เตะ) และ “ตะกร้อ” (ภาษาไทย แปลว่า ลูกบอลหวาย)
กีฬาชนิดนี้เริ่มมีการจัดตั้งกฎกติกาสากลและตั้งชื่ออย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2508 เพื่อใช้ในการแข่งขันกีฬาแหลมทอง (ซีเกมส์ในปัจจุบัน)
กติกาที่ใช้ร่วมกันในทุกประเภท
แม้แต่ละประเภทของตะกร้อจะมีรายละเอียดกติกาเฉพาะตัว แต่ยังมีกฎพื้นฐานที่ใช้ร่วมกันเกือบทุกประเภท ซึ่งผู้เล่นใหม่ควรทำความเข้าใจไว้ก่อนเป็นอันดับแรก
กติกาพื้นฐานที่ใช้ร่วมกันมีดังนี้
- ห้ามใช้มือและแขนสัมผัสลูกตะกร้อในทุกกรณี
- ผู้เล่นสามารถใช้เท้า เข่า ศอก หน้าอก และศีรษะในการสัมผัสลูกได้
- ห้ามส่งเสียงรบกวนหรือทำให้ฝ่ายตรงข้ามเสียสมาธิระหว่างการแข่งขัน
- ผู้เล่นต้องปฏิบัติตามคำตัดสินของกรรมการโดยไม่โต้เถียง
- ในประเภทที่มีตาข่าย ลูกต้องข้ามตาข่ายได้โดยไม่จำเป็นต้องไม่แตะตาข่าย
ตะกร้อกับเวทีโลก
กีฬาประเภทของตะกร้อที่โดดเด่นในระดับนานาชาติมากที่สุดคือเซปักตะกร้อ ซึ่งไทยเป็นหนึ่งในชาติเจ้าตำรับที่มีผลงานดีเยี่ยมในทุกรายการ
ปัจจุบันมีรายการแข่งขันตะกร้อระดับนานาชาติที่สำคัญหลายรายการ ได้แก่
- SEA Game: บรรจุตะกร้อตั้งแต่ปี 2508
- Asian Games: เริ่มแข่งขันเซปักตะกร้อครั้งแรกปี 2533 ที่ปักกิ่ง
- World Sepaktakraw Championship: จัดโดย ISTAF มีมากกว่า 30 ประเทศเข้าร่วม
- Asian Beach Games: แข่งขันบนพื้นทราย เพิ่มความท้าทายด้านความสมดุลและแรงเตะ
อ้างอิง: ขายส่งอุปกรณ์กีฬา
บทสรุป
ประเภทของตะกร้อทั้ง 8 ชนิดมีเอกลักษณ์และรูปแบบการเล่นที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ตั้งแต่ตะกร้อวงเล็กที่สามารถเล่นได้คนเดียว ไปจนถึงเซปักตะกร้อที่เป็นกีฬาระดับนานาชาติซึ่งมีการแข่งขันอย่างแพร่หลาย
การทำความเข้าใจตะกร้อแต่ละประเภทช่วยให้เห็นภาพรวมของกีฬาพื้นบ้านไทยที่มีรากวัฒนธรรมยาวนานได้ชัดเจนยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นผู้เล่นมือใหม่หรือผู้ที่ติดตามกีฬาอย่างจริงจัง
การรู้จักตะกร้อทั้ง 8 รูปแบบถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้เข้าใจและเข้าถึงเสน่ห์ของกีฬาได้อย่างลึกซึ้งมากขึ้น
